‘Εξιστόρηση’ - Η μετάφραση των όρων story και storytelling στη σύγχρονη κοινωνιολογική θεωρία

Ο πλούτος της Ελληνικής γλώσσας συχνά μετατρέπεται σε κατάρα, κυρίως όταν Ελληνικές λέξεις και εκφράσεις αποκτούν νέες σημασίες και αρχίζουν καινούργιες καριέρες σε άλλες γλώσσες. Τότε γίνεται πραγματικά δύσκολο να μεταφράσουμε τις ξένες εξελίξεις στα Ελληνικά, αφού οι Ελληνικότατες λέξεις επιμένουν (και δικαίως) να διατηρούν τις αρχικές τους έννοιες. Κάτι τέτοιο έχει συμβή με την λέξη ‘story’ που έχει αποκτήσει εξαιρετική σημασία στις σημερινές κοινωνικές επιστήμες και που πολυ δύσκολα αποδίδεται στα Ελληνικά.

‘Story’ προέρχεται φυσικά από την Ελληνική λέξη ‘ιστορία’ που προκύπτει από το ρήμα ‘ειδέναι’, το να γνωρίζει κανείς καλά. Στα Αγγλικά, η Ελληνική λεξη ‘ιστορία’ δίνει και το ‘story’ αλλα και το ‘history’, η καθεμία από τις οποίες έχει πλούσια και διαφορετική έννοια. Η πρώτη συνδέεται με την καθημερινή αφήγηση, τα παραμύθια, τα σενάρια και τους μύθους, η δεύτερη με την συστηματική μελέτη των πεπραγμένων και των αιτίων τους. Η πρώτη ανήκει καθαρά στην ποίηση, η δεύτερη σε μια προβληματική αλλά αδιάλλακτη επιστήμη. Ιδού λοιπόν το πρόβλημα: πως θα αποδώσουμε την έννοια της story στα Ελληνικα, προκειμένου να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τις χρησιμότατες κοινωνιολογικές λεωφόρους που μας ανήγει;

Έχοντας περάσει πανω από είκοσι χρόνια στη μελέτη του story, συναντώ καθημερινά αυτό το πρόβλημα όταν προσπαθώ να εξηγήσω στα Ελληνικά τι ακριβώς προσφέρει το story στην επιστήμη (βλέπε π.χ. τα blogs μου στο θέμα). ‘Ιστορίες’ και ‘παραμύθια’ δεν βοηθούν – είναι και οι δύο λέξεις πολύ συνδεδεμένες με τη Χαλιμά και το μυθοποιητικο στοιχείο. Διήγηση και αφήγηση επίσης δεν βοηθούν, γιατί συνδέονται περισσότερο με την πράξη και λιγότερο με το αποτέλεσμα. Τελικά, η προτίμηση μου είναι για τη λέξη ‘εξιστόρηση’ που συμβιβάζει την πράξη και το αποτέλεσμα. Εξιστόρηση μπορεί να αφορά γεγονότα που παρατήρησα χθες ή πέρσυ, εξ ίσου καλά με τα νέα που διαβάζω στην εφημερίδα μου ή τα παραμύθια που διηγούμαι στα παιδιά μου ή στους φοιτητές μου. Τώρα, γιατί διηγούμαι παραμύθια στους φοιτητές μου; Αυτή είναι λοιπόν ιστορία για άλλη στιγμή...